«Тыйын, мыйын. Нигӧн тыгай уке. Шӱвыр».

Шукерте огыл Испанийыште Флариз олаште марий шӱвыр йоҥген. Тудым марий семмастар, Кужэҥер районын эргыже Иван Каменщиков шоктен.

Тиде семӱзгарым иктаж 100 ий ончыч Регеж ял гыч Егор Горохов ыштен. Тиде шӱвыр денак Иванын ачаже, Евгений Анисимович Каменщиков — Россий тӱвыран сулло пашаеҥже, Европыш миен коштын.

— Иван, марий шӱвыр Испанийыш кузе логалын?

— Испанийыш каяш ӱжмаш шошымак пурен. Кызытат умылен ом керт, кузе нуно мыйым муыныт. «А молан каяш огыл? — шоналтышым мый. — Шкем ончыктем, весе-влакым ончалам».

Чыла документым шотыш кондымеке, корныш тарванышым. Моско гыч эн ончыч Абу-Даби олаш (ОАЭ) чоҥештышым, тушеч — Мадрид олаш, а вара Галисии ола марте автобус дене кудальым.

— Фото-влакым ончен лекмеке, коеш: участник-влак тӱрлӧ кундем гыч лийыныт. Могай элыште шӱвырым утларак йӧратат, шӱвырзӧ-влак могай элла гыч миеныт?

— Шӱвырзӧ-влак Ирландий, Венгрий, Румыний, Испаний гыч лийыныт. Утларакшым Испанийысе Галисия кундем гыч.

Тыгай шӱвыр фестиваль Испанийыште икте веле. 41 ий жапыште уло тӱня мучко гыч тышке шӱвырзӧ-влак толыныт. Фестивальын лӱмжым кусараш гын, тыгакак маналтеш: «Xuntanza Internacional de Gaiteiros en Monterrei» — «Калык кокласе шӱвырзӧ-шамычын Монтеррейыште вашлиймашышт». Монтеррей — тиде замок.

— Шӱвыр-влак шке коклаштышт мо дене ойыртемалтыт?

— Испаний шӱвыр «гайта» маналтеш, ирландий — бэгпайп, венгрын — дуда, румынын — чимпой. Ӧрдыж гыч ончалаш гын, нимогай ойыртем уке. Шоктымо радам чыла шӱвырын проста: шӱвыроҥым овартен, сем йытырыште парня ден модын семым луктат. Конструкций тӱрлӧ. Ирландийын шӱвыроҥ гыч 3 дрон лектын шога (икте гыч бас ик йӱк дене йоҥга, кок изирак тенор йӱк дене) да сем йытыр гыч (чантер маналтеш) семым луктат. Звукорядше 9 ното. Йӱк пеш виян.

Венгрий шӱвырын (дуда) ик дрон уло да марий шӱвыр гай кок сем йытыр (умбакше чантер манаш тӱҥалам). Ик йытырыште 6 сем рож, весыште 1 веле, ӱлыл нотым шоктымо годым кучылталтеш. Звукорядше 8-9 ното.

Румын чимпой, венгр шӱвырын гаяк ик дрон уло да чантерже ик йытыран.

Звукоряд 7 ното.

Испаний гайта 1 але 2 дрон але ирландий бэгпайпын гаяк 3 дронжо лийын кертеш, да ик чантер уло. Звукоряд 8-10 ното.

Марий шӱвырын шӱвыроҥ да кок йытыр уло: сем да бас. Шоктымо принцип ойыртемалтеш. Сем йытырыште тӱҥ семым шоктен, а басыште тӱмыр семын ритмым але нотым шуйкален-шуйкален йӱкым луктына. Тыге мый кок йытырге кок тӱрлӧ семым йоҥгыктарена. Но звукорядше мемнан изирак, 6 ното веле, утларакшым 5 нотышто веле шоктена.

Кажне шӱвырын шке йӱкшӧ, шке тембрже, айдеме йӱк гаяк, колын умылаш лиеш могай шӱвыр шокта.

— Тый вес калыкын шӱвырышт дене шоктен онченат? Могайрак шижмаш?

— Дуда ден шоктен ончалынам, гайта дене. Фолк сем кажне калыкын ойыртемалтеш, шокташат тӱрлын шоктат, кажне семӱзгарлан шке «подход» кӱлеш.

Мутат уке, тышке шке калык музыкым йӧратыше, шке шӱвырыштым пагалыше, шымлыше-шамыч погынен улыт. Оҥай лийын ыле нуным колышташ.

Участник-влак кокла гыч ала йолташымат муынат?

Венгр-шамыч куандареныт. Самырык рвезе-влак улыт гынат, кузе йӧратат, пагалат шке музыкальный фольклорыштым.

Утларак нунын дене кутыренам. Нуно палат, кӧ тыгай марий калык. Финн-угор кылетым шинчат. Но чыла венгр тыгай огытыл. Нуно лачак фольклорым шымлат, садланак моло калыкын семыштымат палат.

Венгрийште калык музыкым налаш гын, венгр-шамыч 9 млн. улыт, а тышеч калык мурым палыше, мурышо, куштен моштышо иктаж 500 тӱжем еҥ веле погына. Тиде — вич процент утларак гына.

— Фестиваль гыч могай шижмаш дене пӧртылынат?

Тыгай вашлийме деч вара шке калык мурым, семӱзгар эше чотрак йӧраташ тунемат. Эше келгынрак шымлыме, у семым тунемме шуын. Тошто запись шукак уло, тудым сайынрак лончылыман. Тоштым гына огыл, у семым кычалаш лиеш. Но кеч-могай семӱзгар гаяк шӱвыр дене эре шоктен шогыман. Кажне кечын тренировко семын.

Адакшым у шонымаш, идей дене пӧртылат. Мыняр эше ыштышашлыкет уло вет! Ушет кая.

Проста гына семӱзгар, а мыняр шонымашым, ыштышашлык пашам ышташ тарата. Йӧратет, пагалет тудым. Палет, тудо моло гай огыл, ойыртемалтше, ШКЕНАН. Тыйын, мыйын. Нигӧн тыгай уке. Шӱвыр.